home > bibliography > Grzegorz Borkowski
Między wizerunkiem a tożsamością
FOTOTAPETA nr 1 / 2002

o projekcie Kiedy Inny Staje Sie Swoim


Nieprzypadkowa zbieżność - w jednej galerii otwarte zostały w tym samym czasie dwie wystawy wykorzystujące fotografię i wideo do uchwycenia interesująco pokrewnych zjawisk. Projekty: Kiedy inny staje się swoim (Alicja Żebrowska) i Obrońcy (Ilija Chichkan & Piotr Wyrzykowski) powstały niezależnie, a Bożena Czubak doprowadziła jako kurator do ich pokazu w gdańskiej „Łaźni" (20.07 - 25.08.2002). Dla refleksji powstała nowa jakość.
Kiedy inny staje się swoim jest kolejną pracą Alicji Żebrowskiej z cyklu o tym samym tytule. Dotyczy jednej rzeczywistej osoby, która wbrew biologicznemu zdeterminowaniu podjęła ryzyko radykalnego rozstrzygnięcia o swojej tożsamości i przebyła kilka lat temu operację zmiany płci. Czuje się teraz w pełni kobietą, posługuje się kobiecym imieniem, którego na terenie sztuki nie ujawnia, przyjmijmy umownie, że nazywa się Ewa. Pokaz zrealizowany przez Żebrowska składał się z dwóch znacząco odmiennych części.
Pierwszą stanowiły trzy fotograficzne obrazy -dużego formatu barwne przezrocza, ilfochromy, umieszczone na tablicach świetlnych. Prezentowały starannie wystylizowane akty Ewy, przeglądającej się w lustrze. To ona zdecydowała o ich charakterze i aranżacji. Wprawnie dobrany układ ciała, oświetlenie i spokojne, aprobujące własną postać spojrzenie stworzyły przekonujący wizerunek kobiety. Wizerunek jakby zgadujący upodobania mężczyzn preferujących estetykę wyrafinowanych reklam.
Fotografie nie pozwalają rozpoznać do jakiego stopnia związana jest tym wizerunkiem tożsamość przedstawionej osoby. Tej relacji dotyczy w znacznym stopniu prezentowana w oddzielnej sali druga część pokazu Kiedy inny staje się swoim. Jest to czarno-biały, wyjątkowo kreacyjny film wideo Alicji Żebrowskiej, przynoszący dużą dawkę ważnego dla sprawy materiału dokumentalnego. Przenikające się fotografie, fragmenty filmów i wypowiedzi Ewy przedstawiają i jakby
Fotografie nie pozwalają rozpoznać do jakiego stopnia związana jest tym wizerunkiem tożsamość przedstawionej osoby. Tej relacji dotyczy w znacznym stopniu prezentowana w oddzielnej sali druga część pokazu Kiedy inny staje się swoim. Jest to czarno-biały, wyjątkowo kreacyjny film wideo Alicji Żebrowskiej, przynoszący dużą dawkę ważnego dla sprawy materiału dokumentalnego. Przenikające się fotografie, fragmenty filmów i wypowiedzi Ewy przedstawiają i jakby rozwarstwiają różne pokłady jej emocji, wrażeń, przekonań. W trakcie swoistego seansu wyzwolenia postać ta ujawnia coraz to inne segmenty swojej osobowości. Poznajemy jej urazy z przeszłości, obecną profesjonalną aktywność przy realizacji pokazów mody, relacje ze środowiskiem, w którym pracuje, milczący dystans postronnych obserwatorów, ale przede wszystkim poszukiwanie postawy wobec samej siebie. Niejednokrotne połączenia w jednym kadrze dwóch lustrzanych wersji jednej sekwencji filmowej sugerują dwie strony osobowości Ewy usiłujące osiągnąć pełen kontakt ze sobą. Struktura zmieniających się kadrów porywająco demonstruje liczne możliwości języka wizualnego, bazującego na zwykłej fotografii i prostych a zaskakujących rozwiązaniach. Film fascynuje nie mniej niż osobowość Ewy. Pamiętając cały czas o głębokiej przemianie, jaką przeszła, nieuchronnie tropimy detale ujawniające jej męskie lub kobiece gesty, ruchy dłoni, rodzaje spojrzeń, mimikę. Ale w rezultacie pojawia się świadomość, że niezależnie od proporcji między męskim i kobiecym kodem zachowań jakie ujawnia, najważniejsze jest wewnętrzne poczucie tożsamości tej osoby, okupione fizycznym i emocjonalnym bólem. Tożsamość Ewy ukazana w filmie sugeruje jej głębszą przemianę niż wizerunek, który przedstawiła na fotografiach swoich aktów.